که نوارجنوبی کشوربراساس همین مطالعه،تعداد گونه های گیاهی ایران درحدود 8000 گونه برآورد می شود.
جنگل های ارسباران
ارغوان سنجد
این رویشگاه تمام فلات مرکزی ایران ا زشیبهای جنوبی البرزدرشمال تا دامنه های زاگرس در قسمت غرب و جنوب گرفته، تا مرزهای ایران و افغانستان و روسیه سابق پیش رفته و در سمت شمال غربی تا آذربایجان ادامه پیدا می کند. که به دلیل گستردگی ناحیه و اختلافات اقلیمی، جنگل های ایران ناحیه به دو بخش کوهستانی و جلگه ای تقسیم می گردد:
فلات مرکزی ایران به علت خصوصیات جغرافیایی و اکولوژیک به طور کلی جزو مناطق خشک و نیمه خشک غیر جنگلی محسوب می شود.
کمبود بارش سالانه، گرمای زیاد، خاک های شور و سایر عوامل اکولوژیک برای ایجاد پوشش جنگلی مناسب نیستند. وسعت این منطقه زیاد است و بیش از نیمی از سطح کشور را می پوشاند.فلات مرکزی ایران به دلیل وسعت زیاد، ناهمواری های گوناگون، کویرهای نمک و لوت ازتنوع اقلیمی زیادی برخورداراست و باعث پیدایش رویشهای مختلف بیابانی از قبیل جوامع تاغ و گز، استپی (جامعه غالب در بنه - گون) و استپی کوهستانی (جوامع پسته و بادام و ارس) شده است. ذخیره گاه بیوسفر توران در این ناحیه رویشی قرار دارد که با 1/8 میلیون هکتار یکی از 9 ذخیره گاه بیوسفر ایران می باشد.
تاکنون 604 گونه گیاهی در این ذخیره گاه شناسایی شده است که از این میان 46 گونه در دنیا منحصراً در این ناحیه یافت می شوند.
خصوصیات اقلیمی
به طور کلی بر اساس روش آمبروژه اقلیم موجود در مناطق جنگلی ایران – تورانی شامل چهار اقلیم خشک سرد، خشک معتدل، بیابانی معتدل، بیابانی گرم می باشد. همچنین بر اساس آمار نزدیکترین ایستگاه های هواشناسی به منطقه بارندگی سالانه 130 میلیمتر و یا کمتر گزارش شده است.
متوسط دمای روزانه 18 درجه سانتی گراد، حداکثر دمای روزانه در تیر ماه با 42 درجه (گاهی 47 درجه سانتی گراد) می باشد و حداقل دما در دی ماه با 7- درجه سانتی گراد که گاهی تا 25- درجه نیز پائین می آید. این جنگل ها در اغلب موارد تخریب یافته و تنک هستند و از جهت تولید چوب اهمیت ندارند ولی اهمیت آنها از جهت حفاظت از منابع خاک و آب می باشد. این جنگل ها از ارتفاع 400 متری تا ارتفاعات 3500 متری پراکنده شده اند.
مهمترین جوامع این ناحیه عبارتند از :
1- جامعه تاغ Haloxylon ammodendron که مخصوص تپه های شنی است.
2- جامعه گز Tamarix stricta ، Tamarix articulate که اغلب در قسمتهای جنوب شرقی ایران و در نزدیکی مرزهای افغانستان و پاکستان دیده می شود. یک نوع رویش کویری شن دوست و یا شور پسند می باشد.
3- جامعه قیچ Zygophyllum atriplicoides یک نوع رویش استپی می باشد که به جامعه درمنه وابستگی دارد.
4- اشکوب درختچه ای بادام Amygdalus reuteriهمراه با زرشک وگونه هایی از Crataegus
5 - جامعه پسته Pistacia vera که همان پسته خوراکی است که به صورت خودرو در سر حد شمال شرقی ایران مشاهده می شود.
6- اشکوب بنه Pistacia mutica
7- اشکوب ارس Juniperus excels ، که علی رغم فاصله زیاد درختان از یکدیگرو شدت چرا، جامعه مشخصی تشکیل می دهد که به رویش های ایران و توران وابستگی دارد و اغلب در ارتفاعات فوقانی مشاهده می گردد.
مهمترين درختان، درختچه ها و بوته هاي جنگل هاي مناطق بياباني به شرح زير است:
كلاه ميرحسن ريش بز (افدرا) تاغ
علف شور قيچ بادام
گونه هاي درختي و درختچه اي كه در جنگل هاي كوهستاني فلات مركزي يافت مي شود
جنگل های ارسباران
رویشگاه جنگلی ارسباران که در گذشته سطوح وسیعی را می پوشانیده است. اکنون با 140000 هکتار مساحت کوچکی از شهرستان های کالیبر و اهر و جلفا در استان آذربایجان شرقی را شامل می شود. در فرهنگ دهخدا ارسباران به معنی مناطق حاشیه رودخانه ارس معنی شده است. این ناحیه از شمال به رودخانه مرزی ارس و از جنوب به ارتفاعات شهرستان های تبریز و سراب و از شرق به مرز استان های اردبیل و آذربایجان شرقی و از غرب به شهرستان های جلفا و مرند محدود می شود.
آنچه این منطقه را از سایر مناطق متمایز می سازد وجود شرایط اقلیمی خاص و تنوع زیستی بالا وحضورگونه های کمیاب گیاهی و جانوری وهمچنین حضورعناصر رویشی شمال وغرب کشور است. ازنظرجغرافیای جنگل، جنگل های ارسباران متعلق به جنگل های کوهستانی پهن برگ مخلوط هستند که حد فاصل بین جنگل های نم پسند خزری و نیمه نم خشکی پسند مناطق استپی و جنگل های زاگرس به حساب می آیند. جنگل های ارسباران جزو ذخیره گاه های بین المللی کره زمین است و البته ترکیب این جنگل ها از جنس جنگل های شمال ایران است. ولی درجه تخریب این جنگل ها بیشتر از جنگل های شمال البرز می باشد.
با وجود این ترکیب درختی و درختچه ای این جنگل ها تفاوت هایی با جنگل های خزری دارند و از نظر فیتوژیوگرافیک می توان این منطقه را برای خود منطقه فلورستیک مستقل دانست. علی رغم وسعت کم این ناحیه 1072 گونه گیاهی و 97 گونه چوبی در این منطقه شناسایی شده است.
منطقه ارسباران جزو یکی از 9 ذخیره گاه بیوسفری ایران و تحت برنامه انسان و کره مسکون ( M&B ) یا اندوختگاههای زیست سپهریونسکو قراردارد.در سال های اخیر جنگل های ارسباران را به دلیل داشتن 785 گونه گیاهی و 170 گونه درختی، شامل 42 تیپ مرتعی و 143 واحد جنگلی، در زمره یکی از مناطق با ارزش ژنتیکی جهان شناخته و به جهت برخی ویژگی های خاص یک منطقه رویشی مستقل، به نام منطقه جنگلی ارسباران معرفی کرده اند که یکی ازمناطق پنج گانه رویشی ایران محسوب می گردد. ارسباران از نظر فلورستیک – اکولوژیک – حیات وحش و میراث فرهنگی دارای مشخصه های ممتازی است.
این منطقه مامن گونه های نادر گیاهی و جانوری همچون سیاه خروس (ارسباران یگانه زیستگاه یکی از نادر تر ین پرندگان دنیا به نام سیاه خروس است.)، پلنگ، گراز، سیاه گوش، کل و بز ، شوکا، کبک و قرقاول است. شرایط منطقه وغنای فراوان فون و فلور باعث ایجاد اکوسیستم های مختلف شده ولی متاسفانه وجود روستا های فراوان (همچنین وجود جاده های دسترسی بی ضابطه) باعث تخریب و تبدیل این جنگل ها به اراضی کشاورزی شده است. میانگین بارندگی در جنگل های ارسباران حدود 300 تا 500 میلیمتر در سال برآورد می شود و این در حالی است که بالا بودن تعداد روزهای مه خیز و بارش های مخفی در بیلان آب در خاک بویژه در ارتفاع 1000 تا 2000 متری بسیار مؤثر و قابل توجه می باشد. ناحیه شرقی ارسباران تحت تأثیر دو جریان سیکلونی و آنتی سیکلونی دارای رطوبت بیشتری است. به این صورت که جریان های سیکلونی غربی که 80 % رطوبت منطقه را تأمین می کنند به طرف شرق پیشرفت کرده و در آنجا پس از برخورد به ارتفاعات به صورت ریزش ظاهر می شود. جریان های آنتی سیکلونی خزری که به سمت غرب حرکت می کند پس از عبور از دشت های ناحیه شرق ارسباران در بخش های شرقی این جنگل ها ریزش می نماید و لذا این ناحیه دارای تراکم و تنوع پوشش گیاهی بیشتری است. به طور کلی بر اساس روش آمبروژه، اقلیم منطقه جزو اقلیم مرطوب و سرد می باشد.
جدول زیر اطلاعات مربوط به دمای منطقه ارسباران را در سه ارتفاع مختلف نشان می دهد.
آنچه این منطقه را از سایر مناطق متمایز می سازد وجود شرایط اقلیمی خاص و تنوع زیستی بالا وحضورگونه های کمیاب گیاهی و جانوری وهمچنین حضورعناصر رویشی شمال وغرب کشور است. ازنظرجغرافیای جنگل، جنگل های ارسباران متعلق به جنگل های کوهستانی پهن برگ مخلوط هستند که حد فاصل بین جنگل های نم پسند خزری و نیمه نم خشکی پسند مناطق استپی و جنگل های زاگرس به حساب می آیند. جنگل های ارسباران جزو ذخیره گاه های بین المللی کره زمین است و البته ترکیب این جنگل ها از جنس جنگل های شمال ایران است. ولی درجه تخریب این جنگل ها بیشتر از جنگل های شمال البرز می باشد.
با وجود این ترکیب درختی و درختچه ای این جنگل ها تفاوت هایی با جنگل های خزری دارند و از نظر فیتوژیوگرافیک می توان این منطقه را برای خود منطقه فلورستیک مستقل دانست. علی رغم وسعت کم این ناحیه 1072 گونه گیاهی و 97 گونه چوبی در این منطقه شناسایی شده است.
منطقه ارسباران جزو یکی از 9 ذخیره گاه بیوسفری ایران و تحت برنامه انسان و کره مسکون ( M&B ) یا اندوختگاههای زیست سپهریونسکو قراردارد.در سال های اخیر جنگل های ارسباران را به دلیل داشتن 785 گونه گیاهی و 170 گونه درختی، شامل 42 تیپ مرتعی و 143 واحد جنگلی، در زمره یکی از مناطق با ارزش ژنتیکی جهان شناخته و به جهت برخی ویژگی های خاص یک منطقه رویشی مستقل، به نام منطقه جنگلی ارسباران معرفی کرده اند که یکی ازمناطق پنج گانه رویشی ایران محسوب می گردد. ارسباران از نظر فلورستیک – اکولوژیک – حیات وحش و میراث فرهنگی دارای مشخصه های ممتازی است.
این منطقه مامن گونه های نادر گیاهی و جانوری همچون سیاه خروس (ارسباران یگانه زیستگاه یکی از نادر تر ین پرندگان دنیا به نام سیاه خروس است.)، پلنگ، گراز، سیاه گوش، کل و بز ، شوکا، کبک و قرقاول است. شرایط منطقه وغنای فراوان فون و فلور باعث ایجاد اکوسیستم های مختلف شده ولی متاسفانه وجود روستا های فراوان (همچنین وجود جاده های دسترسی بی ضابطه) باعث تخریب و تبدیل این جنگل ها به اراضی کشاورزی شده است. میانگین بارندگی در جنگل های ارسباران حدود 300 تا 500 میلیمتر در سال برآورد می شود و این در حالی است که بالا بودن تعداد روزهای مه خیز و بارش های مخفی در بیلان آب در خاک بویژه در ارتفاع 1000 تا 2000 متری بسیار مؤثر و قابل توجه می باشد. ناحیه شرقی ارسباران تحت تأثیر دو جریان سیکلونی و آنتی سیکلونی دارای رطوبت بیشتری است. به این صورت که جریان های سیکلونی غربی که 80 % رطوبت منطقه را تأمین می کنند به طرف شرق پیشرفت کرده و در آنجا پس از برخورد به ارتفاعات به صورت ریزش ظاهر می شود. جریان های آنتی سیکلونی خزری که به سمت غرب حرکت می کند پس از عبور از دشت های ناحیه شرق ارسباران در بخش های شرقی این جنگل ها ریزش می نماید و لذا این ناحیه دارای تراکم و تنوع پوشش گیاهی بیشتری است. به طور کلی بر اساس روش آمبروژه، اقلیم منطقه جزو اقلیم مرطوب و سرد می باشد.
جدول زیر اطلاعات مربوط به دمای منطقه ارسباران را در سه ارتفاع مختلف نشان می دهد.
اطلاعات مربوط به دمای منطقه ارسباران بر حسب سانتی گراد
|
ارتفاع از سطح دریا |
متوسط حرارت سالانه |
متوسط دمای گرمترین ماه سال |
متوسط دمای سردترین ماه سال |
|
ارتفاعات بالا |
5 |
12 |
2- |
|
ارتفاعات متوسط |
8 |
15 |
1 |
|
ارتفاعات پائین |
14 |
21 |
17 |
فهرست مهم تر ین درختان ودرختچه های جنگل های ارسباران به شرح زیر می باشد:
|
نام گونه |
اسم علمی |
|
کرب |
Acer campestre L |
|
کهورک |
Acer ibericum M.B |
|
لور |
Carpinus orientalis Mill |
|
داغداغان |
Celtis australis L |
|
مرمره |
Cerasus incana (Pall) spach |
|
محلب |
Cerasus mahaleb (L.)Mil |
|
سیاه اخته |
Cornus australis C.A.M |
|
ذغال اخته |
Cornus mas L |
|
شفت |
Cornus sanguins L |
|
پیرو |
Juniperus communis L |
|
چتنه |
Juniperus foetidissima Willd |
| ارس |
Juniperus polycarpos C.koch |
|
ازگیل |
Mespilus germanica |
|
سیاه تلو |
Palliurus spina-christi Mill |
|
چاتلانقوش |
Pistacia atlantica Desf.subsp.mutica |
|
هلاله |
Prunus spinosa L |
|
تلکا |
Pyrus boisserana Buhse |
|
اوری |
Quercus macranthera Fisch&Meyer |
|
سرخدار |
Taxus baccata L |
|
نمدار |
Tilia begonifolia Stev |
|
فندق |
Corylus avellana |
|
درخت پر |
Cotinus coggyria Scop |
|
ولیک |
Crataegus sp |
|
ال اسبی |
Evonymus latifolia ( L.) Mill |
|
انجیر |
Ficus carica L.var genuine Bois |
|
زبان گنجشک (ون) |
Fraxinus coriarifolia Sheele |
|
گردو |
Juglans regia L |
|
اردوج |
Juniperus excelsa M.Bieb |
|
سیب |
Malus orientalis Ug |
|
سماق |
Rhus coriaria L |
|
قره غات |
Ribes orientalis Desf |
|
نسترن وحشی |
Rosa canina L |
|
بید مشک |
Salix aegyptica L |
|
بارانک |
(Sorbus torminalis (L |
|
گز |
Tamarix ramosissima Ledeb |
|
اوجا |
Ulmus carpinifolia Borkn |
|
هفت کول |
Viburnum lantana L |
|
مو |
Vitis sylvestris Gm |
کرب بارانک سماق
ذغال اخته ازگیل سرخدار
درخت پر نسترن وحشی نمدار
*ناحیه رویشی ایران – تورانی شامل دو رویشگاه متمایز از یکدیگر است: رویشگاه زاگرس و رویشگاه ایران – تورانی.
رویشگاه زاگرس
رویشگاه زاگرس بخش وسیعی از سلسله جبال زاگرس را شامل می گردد که از شمال غربی کشور یعنی شهرستان پیرانشر شروع و تا حوالی شهرستان فیروز آباد کشیده میشود ومنطقه ای با طول 1300 وعرض متوسط 200 کیلومتر را می پوشاند. جنگل های زاگرس که تحت عنوان جنگل های نیمه خشک طبقه بندی گردیده اند با 5 میلیون هکتار وسعت معادل 40 درصد کل جنگل های ایران را به خود اختصاص داده اند، بیشترین تأثیر را در تأمین آب، تعدیل آب و هوا و تعادل اقتصادی و اجتماعی در کل کشور دارند. این جنگل ها در حال حاضر به عنوان جنگل های تخریب یافته تلقی می شوند که مهمترین دلایل تخریب جنگل های منطقه تأمین چوب سوخت و تعلیف دام می باشد. زراعت دیم نیز عامل مهم دیگر در تخریب این اکوسیستم به شمار می رود. (800 هزار هکتار جنگل های زاگرس را اراضی دیم به خود اختصاص داده اند که در زیر اشکوب این جنگل ها صورت می گیرد). ناحیه غرب کشور حدود 1/5 تا 1/6 سرزمین ایران رامی پوشاند. به دلیل طولانی بودن سلسله جبال زاگرس و واقع شدن در جوار 3 اقلیم مختلف ایران – تورانی در شمال و شرق و بیابان و گرم در جنوب و جنوب غربی و اقلیم نیمه گرمسیری خلیجی و عمانی در جنوب و نیز به دلیل دارا بودن کوهستان های مرتفع دارای تیپ های متفاوت اقلیمی خرد است. به علاوه سیکلون های مدیترانه ای موجب بارش هایی در فصول پائیز و زمستان می گردد. قاعده کلی بارش از شمال به جنوب و از غرب به شرق نقصان می پذیرد. (در طول تابستان بیشتر خشکی دیده می شود).
میزان بارش سالانه در مناطق جنگلی زاگرس به طور متوسط بین 400 تا 600 میلی متر است که بیشتر در بهار و پاییز می بارد. درجه حرارت متوسط بین 12 تا 18 درجه سانتی بین سانتی گراد می باشد. اقیلم کلی منطقه زاگرس یک نوع آب و هوای مدیترانه ای با زمستان های سرد است. در تابستان ها فصل خشک وجود دارد و در اکثر نقاط تا 4 ماه در سال می رسد. سنگ مادر اغلب آهکی کرتاسه است و خاک این مناطق بیشتر شامل تیپ های راندزین، قهوه ای جنگلی و لیتوسل می باشد.
مهمترین گونه های درختی و درختچه ای جنگل های زاگرس به شرح زیر می باشد:
درخت پر نسترن وحشی نمدار
*ناحیه رویشی ایران – تورانی شامل دو رویشگاه متمایز از یکدیگر است: رویشگاه زاگرس و رویشگاه ایران – تورانی.
رویشگاه زاگرس
رویشگاه زاگرس بخش وسیعی از سلسله جبال زاگرس را شامل می گردد که از شمال غربی کشور یعنی شهرستان پیرانشر شروع و تا حوالی شهرستان فیروز آباد کشیده میشود ومنطقه ای با طول 1300 وعرض متوسط 200 کیلومتر را می پوشاند. جنگل های زاگرس که تحت عنوان جنگل های نیمه خشک طبقه بندی گردیده اند با 5 میلیون هکتار وسعت معادل 40 درصد کل جنگل های ایران را به خود اختصاص داده اند، بیشترین تأثیر را در تأمین آب، تعدیل آب و هوا و تعادل اقتصادی و اجتماعی در کل کشور دارند. این جنگل ها در حال حاضر به عنوان جنگل های تخریب یافته تلقی می شوند که مهمترین دلایل تخریب جنگل های منطقه تأمین چوب سوخت و تعلیف دام می باشد. زراعت دیم نیز عامل مهم دیگر در تخریب این اکوسیستم به شمار می رود. (800 هزار هکتار جنگل های زاگرس را اراضی دیم به خود اختصاص داده اند که در زیر اشکوب این جنگل ها صورت می گیرد). ناحیه غرب کشور حدود 1/5 تا 1/6 سرزمین ایران رامی پوشاند. به دلیل طولانی بودن سلسله جبال زاگرس و واقع شدن در جوار 3 اقلیم مختلف ایران – تورانی در شمال و شرق و بیابان و گرم در جنوب و جنوب غربی و اقلیم نیمه گرمسیری خلیجی و عمانی در جنوب و نیز به دلیل دارا بودن کوهستان های مرتفع دارای تیپ های متفاوت اقلیمی خرد است. به علاوه سیکلون های مدیترانه ای موجب بارش هایی در فصول پائیز و زمستان می گردد. قاعده کلی بارش از شمال به جنوب و از غرب به شرق نقصان می پذیرد. (در طول تابستان بیشتر خشکی دیده می شود).
میزان بارش سالانه در مناطق جنگلی زاگرس به طور متوسط بین 400 تا 600 میلی متر است که بیشتر در بهار و پاییز می بارد. درجه حرارت متوسط بین 12 تا 18 درجه سانتی بین سانتی گراد می باشد. اقیلم کلی منطقه زاگرس یک نوع آب و هوای مدیترانه ای با زمستان های سرد است. در تابستان ها فصل خشک وجود دارد و در اکثر نقاط تا 4 ماه در سال می رسد. سنگ مادر اغلب آهکی کرتاسه است و خاک این مناطق بیشتر شامل تیپ های راندزین، قهوه ای جنگلی و لیتوسل می باشد.
مهمترین گونه های درختی و درختچه ای جنگل های زاگرس به شرح زیر می باشد:
|
نام گونه |
اسم علمی |
|
کیکم (کرکو) |
Acer monspessulanum |
|
راناس (برالیک) |
Cerasus microcarpa (C.A.M) Boiss |
|
آلبالو |
Cerasus vulgaris Mill |
|
ارغوان |
Cercis griffithii Boiss |
|
تا |
Celtis caucasica Mill |
|
بادام معمولی |
Amygdalus communis L |
|
بادام کوهی (ارژن) |
Amygdalus reuteri |
|
بادامک (بخورک) |
Amygdalus scoparia |
|
زرشک |
Berberis vulgaris |
|
محلب |
Cerasus mahaleb |
|
تایله |
Celtis tournefortii Lam |
|
شفت |
Cornus sanguinca L |
|
زالزالک |
Crataegus aronia (L.) Bosc |
|
ولیک |
Crataegus caucasica Pall |
|
خشک |
Daphne angustifolia C.Koch |
|
تروانه |
Daphne caucasica Pall |
|
موخور |
Loranthus europaeus Jacq |
|
توت |
Morus alba |
|
سنجد |
Eleagnus angustifolia |
|
انجیر |
Ficus carica var.johannis |
|
زبان گنجشک |
Fraxinus rotundifolia Mill |
|
گردو |
Juglans regia L |
|
ارس |
Juniperus polycarpos |
|
پلاخور (شن) |
Lonicera nummularifolia J. & sp |
|
مورد |
Myrtus com |
کیش، زیتون،سیاه تلو، خنجوک، چاتلانقوش،چنار،پده،جغجغه، انار،خج، انچوچک، امرود،بلوط، دارمازو، یوول، بلوط ایرانی، سماق، نسترن وحشی، زرد بید، سپستان، دیو آلبالو، گزانگبین، اوجا، مو، دره، عناب، چغاله (تنگرس).
کیکم (کرکو) زرشک
موخور مورد
کیکم (کرکو) زرشک
موخور مورد
ارغوان سنجدمهمترین جوامع جنگلی زاگرس عبارتند از :
جامعه بلوط ایرانی Quercetum persicum ، جامعه بلوط – بنه استان Querceto – pistaciatum ، جامعه بادام Amygdaletum ، جامعه کیکم و گوجه وحشی Prunus mahaleb .
جامعه بلوط ایرانی Quercetum persicum ، جامعه بلوط – بنه استان Querceto – pistaciatum ، جامعه بادام Amygdaletum ، جامعه کیکم و گوجه وحشی Prunus mahaleb .
تعداد و تنوع گونه های بلوط در قسمت های شمالی زاگرس مخصوصاً کردستان بیشتر از سایر نقاط است، در صورتیکه در قسمت های جنوبی و جنوب شرقی زاگرس فقط بلوط ایرانی ظاهر می شود. بدین جهت جنگل های زاگرس را می توان جنگل های غنی از بلوط توصیف نمود. بلوط ایرانی در قسمت های مرکزی، جنوبی و جنوب شرقی زاگرس جامعه خالص بلوط ایرانی Quercetum persicae را تشکیل می دهد و تقریباً 3/5 میلیون هکتار از 5 میلیون هکتار جنگلهای زاگرس را این جامعه تشکیل می دهد.
رویشگاه ایران – تورانی
بیش از یک سوم وسعت کشور را مناطق بیابانی و کویری تشکیل می دهد که نقش مهمی درتعادل میان اکوسیستم های کشور و حتی منطقه دارد و بالطبع رویشگاه های جنگلی این ناحیه با 3300000 هکتارمساحت، وسیعترین ناحیه رویشی کشور را شامل می شود.
بیش از یک سوم وسعت کشور را مناطق بیابانی و کویری تشکیل می دهد که نقش مهمی درتعادل میان اکوسیستم های کشور و حتی منطقه دارد و بالطبع رویشگاه های جنگلی این ناحیه با 3300000 هکتارمساحت، وسیعترین ناحیه رویشی کشور را شامل می شود.
این رویشگاه تمام فلات مرکزی ایران ا زشیبهای جنوبی البرزدرشمال تا دامنه های زاگرس در قسمت غرب و جنوب گرفته، تا مرزهای ایران و افغانستان و روسیه سابق پیش رفته و در سمت شمال غربی تا آذربایجان ادامه پیدا می کند. که به دلیل گستردگی ناحیه و اختلافات اقلیمی، جنگل های ایران ناحیه به دو بخش کوهستانی و جلگه ای تقسیم می گردد:
فلات مرکزی ایران به علت خصوصیات جغرافیایی و اکولوژیک به طور کلی جزو مناطق خشک و نیمه خشک غیر جنگلی محسوب می شود.
کمبود بارش سالانه، گرمای زیاد، خاک های شور و سایر عوامل اکولوژیک برای ایجاد پوشش جنگلی مناسب نیستند. وسعت این منطقه زیاد است و بیش از نیمی از سطح کشور را می پوشاند.فلات مرکزی ایران به دلیل وسعت زیاد، ناهمواری های گوناگون، کویرهای نمک و لوت ازتنوع اقلیمی زیادی برخورداراست و باعث پیدایش رویشهای مختلف بیابانی از قبیل جوامع تاغ و گز، استپی (جامعه غالب در بنه - گون) و استپی کوهستانی (جوامع پسته و بادام و ارس) شده است. ذخیره گاه بیوسفر توران در این ناحیه رویشی قرار دارد که با 1/8 میلیون هکتار یکی از 9 ذخیره گاه بیوسفر ایران می باشد.
تاکنون 604 گونه گیاهی در این ذخیره گاه شناسایی شده است که از این میان 46 گونه در دنیا منحصراً در این ناحیه یافت می شوند.
خصوصیات اقلیمی
به طور کلی بر اساس روش آمبروژه اقلیم موجود در مناطق جنگلی ایران – تورانی شامل چهار اقلیم خشک سرد، خشک معتدل، بیابانی معتدل، بیابانی گرم می باشد. همچنین بر اساس آمار نزدیکترین ایستگاه های هواشناسی به منطقه بارندگی سالانه 130 میلیمتر و یا کمتر گزارش شده است.
متوسط دمای روزانه 18 درجه سانتی گراد، حداکثر دمای روزانه در تیر ماه با 42 درجه (گاهی 47 درجه سانتی گراد) می باشد و حداقل دما در دی ماه با 7- درجه سانتی گراد که گاهی تا 25- درجه نیز پائین می آید. این جنگل ها در اغلب موارد تخریب یافته و تنک هستند و از جهت تولید چوب اهمیت ندارند ولی اهمیت آنها از جهت حفاظت از منابع خاک و آب می باشد. این جنگل ها از ارتفاع 400 متری تا ارتفاعات 3500 متری پراکنده شده اند.
مهمترین جوامع این ناحیه عبارتند از :
1- جامعه تاغ Haloxylon ammodendron که مخصوص تپه های شنی است.
2- جامعه گز Tamarix stricta ، Tamarix articulate که اغلب در قسمتهای جنوب شرقی ایران و در نزدیکی مرزهای افغانستان و پاکستان دیده می شود. یک نوع رویش کویری شن دوست و یا شور پسند می باشد.
3- جامعه قیچ Zygophyllum atriplicoides یک نوع رویش استپی می باشد که به جامعه درمنه وابستگی دارد.
4- اشکوب درختچه ای بادام Amygdalus reuteriهمراه با زرشک وگونه هایی از Crataegus
5 - جامعه پسته Pistacia vera که همان پسته خوراکی است که به صورت خودرو در سر حد شمال شرقی ایران مشاهده می شود.
6- اشکوب بنه Pistacia mutica
7- اشکوب ارس Juniperus excels ، که علی رغم فاصله زیاد درختان از یکدیگرو شدت چرا، جامعه مشخصی تشکیل می دهد که به رویش های ایران و توران وابستگی دارد و اغلب در ارتفاعات فوقانی مشاهده می گردد.
مهمترين درختان، درختچه ها و بوته هاي جنگل هاي مناطق بياباني به شرح زير است:
|
نام گونه |
اسم علمي |
|
كلاه ميرحسن |
Acantholimon spp |
| چوبك | Acanthophyllum spp |
| باقل |
Anabasis spp |
| گون |
Astragalus spp |
| كاروان كش |
Atraphaxis spp |
| اتريپلكس |
Atriplex spp |
| بادام |
Amygdalus spp |
| اسكنبيل | Calligonum spp |
| سنجد |
Eleagnus angustifolia |
| ريش بز - افدرا | Ephedra spp |
| انجير |
Ficus sp |
| سياه تاغ |
Haloxylon aphyllum |
| زرد تاغ |
Haloxylon persicum |
| ورك |
Hultemia persicae |
| پده |
Populus euphratica |
| نسترن وحشي |
Rosa spp |
| شوره | Salsola spp |
| اشنان |
Seidlitzia rosmarinus |
| گزشاهي | Tamarix aphylla |
| گز | Tamarix sp |
| گزانگبين |
Tamarix gallica |
| گز |
Tamarix stricta |
| كل قيچ |
Zxgophyllum atriplicoides |
| قيچ | Zxgophyllum spp |
كلاه ميرحسن ريش بز (افدرا) تاغ
علف شور قيچ بادام
گونه هاي درختي و درختچه اي كه در جنگل هاي كوهستاني فلات مركزي يافت مي شود
|
اسم گونه |
نام علمی |
| کهورک | Acer ibericum |
| بادام معمولی |
Amygdalus communis |
| بادام |
Amygdalus elaegnifolia |
| بادام کوهی |
Amygdalus lyciodes |
| بادامک |
Amygdalus scoparia |
| بادامچه |
Amygdalus webbii |
| بادام | Amygdalus spp |
| گون | Astragalus spp |
| زرشک | Berberis spp |
| تا | Celtis caucasica |
| دغدغک | Colutea persicae |
| شیر خشت | Cotoneaster spp |
| زالزالک (ولیک) | Crataegus spp |
| سنجد | Eleagnus angustifolia |
| ریش بز | Ephedra spp |
| انجیر | Ficus carica |
| زبان گنجشک ایرانی | Fraxinus persica |
| سنجد تلخ | Hippophae rhamnoides |
| ارس | Juniperus polycarpos |
| سیب | Malus orientalis |
| قره غات | Ribes orientalis |
| نسترن وحشی | Rosa spp |
| بید | Salix spp |
| دیو آلبالو | Sorbus persica |
| توت | Morus alba |
| بنه (چاتلانقوش) | Pistacia mutica |
| خنجک | Pistacia khinjuk |
| پسته | Pistacia vera |
| سماق | Pistacia coriaria |
+ نوشته شده در جمعه بیست و چهارم شهریور ۱۳۹۱ ساعت 19:45 توسط فتاح قاسمی
|
